In gesprek met de oorlogsgeneratie

Gisteren op visite geweest bij familie in Rotterdam, de laatst overgebleven tante van mijn vrouw. Riet en Wim Baas, kinderloos, beiden de 80 gepasseerd, maar nog volkomen scherp van geest. Je had zeker niet het gevoel dat je in een gesprek was met bejaarden, nee, eerder leeftijdsgenoten. Deze mensen staan nog midden in het leven. Half jaar geleden verhuisd, Wim (80+ !!) heeft een eigen computerruimte en heeft zijn eigen klussen nog gedaan in zijn nieuwe huis. Hij was timmerman geweest.. Bewonderenswaardige bejaarden, zonder meer! Petje af. Het gesprek bleek later een opbaring te zijn voor ons na-oorlogse generatieleden.

Het gesprek nam door een vraag mijnerzijds een zeer interessante wending. Onderwerp: oorlog. Dit gesprek zorgde ervoor dat de ‘jonge’ generatie (vijftigers) de slaap niet goed zou kunnen vatten die avond. En zeker niet omdat het gesprek vervelend werd of moeilijk, maar meer daar het zo interessant en verhelderend voor ons was! Wat deze mensen ons vertelden, was gebaseerd op eigen ervaringen. De dingen die zij ons vertelden, wierpen voor ons een geheel nieuw licht op de oorlog en de beleving zoals die voor de Nederlander van die tijd geweest moet zijn. Diezelfde oorlogsjaren die wij eigenlijk toch ‘immers al zolang’ meenden te kennen uit beschrijvingen, boeken en films, en welke zelfs als ‘uitgekauwd’ worden beschouwd door sommigen. Wel, na dit zeer interessante gesprek wil ik zeggen:”… neem van mij aan: als je denkt dat je iets zeker weet, twijfel! En blijf bovenal twijfelen aan je zekerheden!”

Percepties uitgewisseld: generaties in gesprek
Velen die de oorlog zelf niet hebben meegemaakt, denken zoals wij dat vóór vandaag deden. Even zeer kort door de bocht geschetst komt dit erop neer dat die Duitsers wrede monsters zijn geweest in de Tweede Wereldoorlog, en zij nooit enige moeite hebben gedaan dat te verbergen. Foutje….!

De Duitsers hadden in 1940 weliswaar Rotterdam plat gebombardeerd, maar dit was meer als ‘statement’ bedoeld. Even duidelijk maken wie hier de baas was, en wel met onmiddellijke ingang. Want toen zij eenmaal aan de macht waren, probeerden zij om de algemene opinie voor zich te winnen, om zich sociaal positief te profileren. Zij wilden eenvoudig zo gunstig mogelijk in de kijkerd zien te komen bij de overwonnen bevolking.
Wim Baas (82): “…de Duitsers waren in het begin nog niet onvriendelijk….”

Wims persoonlijke strijd
Wim was in zijn jonge jaren dienstweigeraar geweest, iets wat Nederland later als ‘gewetensbezwaarde’ zou leren kennen. Iets wat nu eigenlijk bijna tot een niet meer bestaand grijs verleden hoort, maar wat destijds als een zwaarwegend vergrijp – misschien wel lafheid, of landverraad – werd gezien. Opgeroepen voor de na-oorlogse dienstplicht verklaarde Wim, dat hij na 5 jaar onderdrukking te hebben ondergaan, niet bereid was om hetzelfde in Indonesië te gaan doen onder de vaderlandse vlag.

Voor dit bewonderenswaardige, maar destijds gewaagde en impopulaire standpunt vond hij toen lang niet altijd begrip…. Want hoewel de mensen van nu, die de geschiedenis kennen en dus bekend zijn met de Nederlandse onderdrukking en de overheersersrol die de Nederlanders hebben gespeeld in Indonesië, betreuren dat niet iedereen zoals Wim heeft gedacht, wilde diens schoonvader hem zelfs bijna de deur wijzen! Deze liet dit uitsluitend na omdat hij vreesde zijn dochter te zullen verliezen. (N.B.: later zijn schoonvader en -zoon naar elkaar toe gegroeid en ontstond een des te sterkere familieband.)

De Duitse imagebuilding
Na het overnemen van de macht in Holland werd de Duitser aardig.
In de eerste oorlogsjaren probeerde de Duitser zich sociaal positief te profileren. De overheerser probeerde dus eigenlijk een wit voetje te behalen bij de overwonnen bevolking. En dit lukte, tot op zekere hoogte. De Duitsers waren vriendelijk en de mannen in uniform die ook nog mooi meerstemmig zongen onder het marcheren, maakten indruk op de jongeren onder de bevolking. Was het dus verwonderlijk dat veel Nederlanders de indruk kregen van “dit is misschien zo slecht nog niet…” en mee wilden gaan werken aan het Duitse ideaal, dat zich toen nog niet in al zijn wreedheid had geopenbaard?

Dit verklaart wellicht de populariteit van NSB en pro-Duitse bewegingen in de eerste oorlogsjaren. De bevolking werd eigenlijk zand in de ogen gestrooid doordat de wolf zich in schaapskleren hulde en het onverwonnen volk in eerste instantie vriendelijk tegemoetkwam. Dat de onderdrukkers later de grootste gruwelijkheden zouden begaan, was in begin van de oorlog nog onduidelijk, het lag nog ver weg. De Wehrmacht was het gewone leger, de SD was een soort van inlichtingendienst, en de SS kwam pas later in beeld. Dat waren de echte ruige jongens. De commando’s die puur voor de overwinningen en het angstregime gingen.

Dit zou vandaag de dag zo maar weer kunnen gebeuren….

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

[+] kaskus emoticons nartzco

[+] Zaazu Emoticons Zaazu.com